eoidevigo on Xaneiro 16th, 2015

Igual ca no ano anterior, neste ano lectivo que acaba de pasar (de outubro de 2013 a maio de 2014) lemos e falamos sobre obras de variado feitío. Desta feita foron tres novelas (Corredores de sombra de A. Fernández Paz, Branca de Loboso de Xesús Rábade e A intervención de Teresa Moure); dous libros de contos (Contos de familia de J. A. Xesteira e Á lus do candil de Ánxel Fole); un libro de poesía (Nimbos de X. M. Díaz Castro) e dous libros de prosa ensaística autobiográfica e xornalística (Herbario de Sándor Márai e Fin de século en Palestina de Miguel Anxo Murado).

Pasaron o curso pasado polo noso club 17 persoas e a media de asistencia foi de sete. Cómpre destacarmos tamén como novidade o feito de comezarmos neste curso a lectura de traducións ao noso idioma (Sándor Márai), feito que terá continuidade en próximos anos.
As temáticas foron variadas tamén: a memoria histórica na nosa terra, a arte e a defensa da natureza, o noso mundo antropolóxico e a narración que o recrea, a poesía dun poeta esencial, a visión do mundo dun autor húngaro e a crúa realidade dun conflito que non cesa, coma, infelizmente, tantos outros.
A seguir van as portadas das lecturas deste ano 2013-2014.

 

corredores de s   A intervención Branca de Loboso

Xesteiraimg795 Sándor MáraiNimbos

Á lus do candil            Fin de século

Mais, despois de lermos a derradeira obra de Begoña Caamaño, continuamos con máis. A lectura proposta é unha nova novela. Trátase de Renacer (Edicións Xerais) e está ambientada no renacemento italiano. O autor é Xabier Paz.
Propomos unha primeira reunión para o 27 deste mes de xaneiro (terza feira, a partir das 19.05, na aula 32 da EOI de Vigo) para a que levaremos lidas até a páxina 104.

eoidevigo on Novembro 26th, 2014

O meu Nome é Morgana.
Morgana de Cornualles. Morgana de Tintaxel. Morgana de Ávalon. Morgana de Camelot.
Morgana, a filla de Garlois. A irmá do rei. A sabia. A druída. A meiga. A fada. A bruxa. A puta.
Chamádeme como queirades. Tanto ten. Son todas e non son ningunha, que en cada unha desas Morganas, e de tantas outras como poidades imaxinar, hai parte da miña esencia, pero eu son máis, moito máis do que a suma ou o seu conxunto.
Eu son Morgana e esta é a miña historia. Contada por min mesma, coa miña voz. A única historia en que me vexo e en que me recoñezo. Por máis que haxa quen lembre doutro modo os feitos.

BcaaamañoAcabada a primeira lectura, imos xa coa segunda. Trátase de Morgana de Esmelle, novela de Begoña Caamaño que levou catro importantes premios: o Premio Ánxel Casal da Asociación Galega de Editores ao mellor libro de ficción, o Premio da AELG á mellor obra de narrativa, o Premio da Crítica de narrativa galega e mais o Premio Antón Losada Diéguez de creación literaria no 2013.

Á reunión levaremos lidas até a páxina 101. Será como segue:

DÍA: 9 de decembro de 2014 (terza feira)
HORA: ás 19.05
LUGAR: aula 32 da EOI de Vigo

Xa para terminar recollemos unhas palabras de Manuel Forcadela sobre a nosa próxima lectura:

Cremos que esta é unha novela importante, destinada a ser obxecto de análise e reflexión por parte da crítica durante moitos anos. Unha novela que ensina e actualiza un modelo de reconstrución das fábulas herdadas e que, desde a humildade de quen sabe que non existe a orixinalidade, opta por reconstruír os relatos mil veces contados desde unha óptica máis acorde cos tempos.

O artigo completo pode verse aquí.

eoidevigo on Novembro 24th, 2014

Violín de RVolve o Club de lectura 5.1. con O violín de Rembrandt, novela de Jorge Llorca gañadora do Premio Blanco Amor 2013. A sesión será nesta terza feira (25 de novembro) a partir das 19.05 na aula 32 da EOI de Vigo. Estades tod@s convidad@s.

Anxel Fole: Á lus do candil
Ánxel Fole, nado en Lugo o 11 de agosto de 1903 e finado na mesma cidade o 9 de maio de 1986, cultivou todos os xéneros literarios (narrativa, poesía, teatro e ensaio). En 1997 foille dedicado o Día das Letras Galegas.
Á lus do candil, subtitulada Contos a carón do lume, é a primeira obra narrativa do escritor, editada por Galaxia en 1953.
Catro fidalgos illados pola neve nunha torre da Serra do Courel pasan as noites contando contos á luz do candil. Os contos falan de lobos, de premonicións e de aparecidos.
Introdúcenos na narración das historias d’A lus do candil un narrador que se presenta como o ademenistrador. El é o contador visíbel e outras veces invisíbel ou inexistente, de todo un mundo de relatos independentes que teñen como eixo común que son contados arredor dun candil e ao carón dunha lareira. Nos tempos pasados, cando aínda non había televisores e tiñamos a tradición oral, existía un tipo de sabedoría popular que foi desaparecendo de forma irremediábel polo dominio das máquinas ou a globotecnolización.
Os 14 contos forman un libro ameno, agradábel á lectura e que te atrae e enfeitiza de principio a fin. Aínda que o léxico utilizado fai que sexa máis difícil de ler pola súa complexidade, tamén esa mesma dificultade fai que teña un valor engadido, un valor de estudo e/ou de aprendizaxe real.

Vista desde Paderne do Courel

Vista desde Paderne do Courel

Principiamos co primeiro conto, “Terra do Caurel”, aspra e forte, de inxente beleza… situado na Casa de Abrantes onde “a xente é sofrida, traballadora e seria”. Despois en “¡Viña do alen!” en pleno xaneiro polas terras de Lugo na Feira de Rubián, un feirante conta como ve un aparecido mentres xoga ás cartas cos amigos. O home do retrato, un gran retrato de marco dourado cun home vestido de negro morto había máis de vinte anos. E chegamos ao “Lordanas”, o enterrador, que morre dun terrorífico susto cando ve o tolo Montero nunha noite de cans, e que irremediabelmente confunde cun desenterrado. As historias seguen o seu curso enigmático e confabulador, con “Os lobos” e a “A caixa do morto”, o “Arxemiro” e un “Aleluia”, vemos “O espello” e a “Antón de Cibrán”, coñecemos “Os defuntos que falaban castelao” e “A cabana do carboeiro”. Todos os contos son diferentes e máxicos, pois teñen o encanto dun pasado enmeigado e dunha vida sinxela nas aldeas; por iso, cando lemos “O traxe de meu tío” e “As meigas atinan sempre” lembramos a memoria e soñamos con aquel tempo tan distante e tan próximo. Mais o final maxistral chega con “O tesouro”, que pecha o libro entre saloucos, Henri de Folch, onde todo comeza cun soño e cun tesouro nunha torre onde cabaleiros franceses e templarios, futuro e pasado, forman unha liña no tempo tráxica e sobrenatural con mortes e cunha historia de amor que aconteceu en Boade, poboación sobre do Val do Cabe. E así, rematamos á lus do candil, á luz do recordo, a nosa memoria cultural e antiga que oxalá nunca esquezamos. Porque somos un pobo nado na literatura oral e escrita, dominamos o don da palabra para resistir a saudade e tamén o poder da colonización, e seguir sendo NÓS sobre todas as cousas.
Terra e forza, sempre!!!

Rosa Martínez

 

 

eoidevigo on Outubro 8th, 2014

IMG_2180ronsel1ronsel s.m. 1. Escuma que deixa atrás de si unha embarcación cando navega. 2. Por extensión, rastro que deixa alguén ou algo que pasa.

Fotos: Xelo dos Cans

 

 

eoidevigo on Xuño 13th, 2014

Cando baixan á ribeira débelles parecer que entran no paraíso. Alí medran as laranxeiras, as amendoeiras, as cidreiras. É a leda terra do viño, das froitas doces, das cántigas rexoubantes… Pavías, figos de vendima, béveras, pexegos, nésperas. Xa na Candeloria amósase a primavera e os días son quentes e as noites tépedas. Todo é dondo, risoño, amantiño. Cando a serra aínda está cuberta de neve, xa florecen as margaridas nos prados e os hortos acugúlanse de flores brancas e vermellas, que saúdan as anduriñas abaneándose suavemente. Estas, os cucos e os ouriolos teñen máis présa de chegar eiquí ca a ningures. Reiseñores e malvises engadan as noites coas súas frautas milagreiras…

Esta vez, no Club de lectura 5.1, achegámonos á obra de Ánxel Fole a través do seu primeiro libro de relatos en galego: Á LUS DO CANDIL, publicado no ano 53.

Trátase de catorce contos e un preámbulo. Este vén a ser unha introdución do lector na situación que se dá, para que xurdan as historias de contos arredor dunha mesa ao carón do lume nunhas noites de invernía.

O autor sitúanos, no inicio, na torre de Abrantes, do século XIV, e dálle voz ao administrador como narrador en primeira persoa, que será quen nos relate os contos, recollidos por el mesmo nesas noites tenebrosas.

Cada un dos relatos presenta un narrador independente e unha situación orixinal e extravagante, aínda que todas están relacionados pola mesma temática que forma parte da cultura e supersticións do pobo galego.

Atopámonos así con elementos fantásticos do mundo fantasmagórico e descoñecido, visións, trasnos, meigas, aparecidos e, case sempre pendurando, a morte…, que son os impulsores da narración, xa que, na maioría dos casos, son os responsables do desenlace destas historias.

Por tanto, mergúllanos nun realismo máxico, no que conflúe o costumismo localista con referencias á realidade material galega, cunha pormenorizada descrición da paisaxe, flora, fauna, tipos de vivenda cos seus obxectos, forma de vida, vestimenta e variantes da linguaxe dos seus moradores; así como as feiras e festas patronais e sen esquecer a importancia da gastronomía.

Con estes pormenores, o escritor móstranos a súa fascinación polas terras do Courel e suaviza as narracións un tanto tráxicas co predominio do tema da morte, as súas visitas e todos os elementos que a rodean.

Así e todo déixanos a porta aberta, con trazos de humor, para o sorriso a través d’As meigas atinan sempre, co desenlace final da perda do cabrito. Noutro conto, Os difuntos falaban castelao, xoga co equivoco e confunde as persoas con fantasmas saídos da tumba. Sen esquecermos O documento, cunha gran dose de ironía, ou O Lordanas, aínda que este acaba de forma tráxica.

Considero que é unha grande obra da literatura fantástica galega e compraceume moito a inmersión que fixen nela. Recoméndovola para que fagades o mesmo ou algo semellante.

Bene Freiría

eoidevigo on Maio 29th, 2014

 

chopo s.m. Planta vivaz da familia das escrofulariáceas (Verbascum thapsus), con talo ergueito, cuberto de borra espesa e cincenta, follas abrancazadas, grosas, moi pilosas, flores en espiga, amarelas e froito capsular. SIN. verbasco. (Dic. Xerais)

Propiedades medicinais: as flores teñen un pigmento amarelo que xa utilizaban as mulleres romanas para poren os cabelos louros. É expectorante e utilízase contra a asma e a bronquite; Os fomentos da planta utilízanse contra as hemorroides. (Wikipedia)

O Chopo, unha planta singular

foto de Rosa

foto de Rosa

Unha das plantas singulares na Galiza é o chopo. E máis aínda polo seu aro de misterio.

chopo na Illa de Ons (foto de Xelo)

chopo na Illa de Ons (foto de Xelo)

O chopo ten a sona de feiticeiro, sandador, cun poder sobrenatural que chegou aos nosos tempos pola tradición que demostra a sabedoría popular. O coñecemento da natureza que os nosos antepasados posuían e nós xa perdemos. Pois ben, dende nena, vía á miña nai facer a auga de san Xoán e ilusionábame moito todo ese proceso de elaboración. Mais, á parte desta coñecida tradición por todas e todos, tamén tiven o pracer de ver, grazas a ela, outra aínda máis curiosa. En San Xoán cortabamos un chopo e tirabámolo no tellado do alpendre do curral, alí secaba e de paso; traía boa sorte e limpaba dos meigallos/mal de ollo, e despois, en san Pedro, había que retiralo. Todo fai pensar que, aínda perdida a explicación do proceso de secado e posterior preparación, esta tiña un sentido real (quizais debía secar ao resío, recibir o ar da noite, os raios da lúa ou calquera outra cousa que realzase e descubrise as súas propiedades medicinais). O caso é que xa non se sabe nada, ou eu non o sei, do xa innecesario uso desta planta na curación, (o mundo moderno fixo que tiveramos máis accesibilidade ás menciñas e que xa non nos preocupásemos destes labores), o que fixo que adquirise co tempo un sentido máis mítico. Mágoa que se perdeu tanto saber! Os tempos mudaron e as persoas tamén; pero o chopo segue sendo o mesmo chopo.

Rosa Martínez Vilas

 

 

eoidevigo on Abril 4th, 2014

 

A intervención de Teresa Moure

Determinados poderes non permiten que o mundo sexa un escenario onde cadaquén baleirar o que leva dentro (A intervención)

Un grupo de amigos, un tanto atípicos, forman un comando artístico-revolucionario co propósito de faceren unha intervención nas montañas do Courel, en concreto nunha mina a ceo aberto abandonada. Para levaren a cabo esta acción, deixan as súas vidas urbanas e instálanse nunha aldea da dita serra.

Asemade que preparan a intervención teñen que rexistrar por escrito as súas actividades clandestinas. Estes feitos propician unha retrospectiva das súas vidas por demanda dunha integrante, psiquiatra, que pretende facer un estudo das súas personalidades.

Co gallo deste proxecto, Leandro Balseiro dá en investigar na biografía do seu avó, Leandro Balseiro, vello. Un home totalmente atípico, excéntrico, atolado, fóra da realidade, que o leva a descoidar as necesidades básicas da familia en contraste cunha obsesión pola pulcritude e a perfección noutros aspectos da súa vida que favorecerá á creación dun xardín en forma de “Eden” onde cultiva as plantas máis exóticas, e é como se lle condensase toda a tenrura en facer florecer e recender as ditas plantas, nun xardín de 5.000 m que se podería considerar unha obra de arte.

Son estas vivencias que quedaran na memoria da súa nai, Clara Balseiro, e que terán unha grande repercusión e semellanza na forma de propor e executar a intervención. Quedando reflectido, no plano de traballo, o espírito e marca de Balseiro vello.

Este estilo de intervención encádrase dentro do movemento artístico de Land art, que consiste en mesturar os elementos naturais da natureza nun compromiso coa contorna e como tratar de desposuír a arte do seu elitismo e achegala á poboación en xeral.

O obxectivo desta acción é mover e espertar conciencias, desatar sentimentos, emocións, politizar, deixar unha grande impresión no ánimo e memoria da cidadanía.

Como non podía ser doutro xeito, engaioloume unha vez máis Teresa Moure coa súa forma de contar as historias e o seu compromiso coa sociedade e os seus problemas.

Bene Freiría

D’A intervención a Nimbos

Convido a todo o mundo a que se achegue ao Club de Lectura 5.1. As lecturas e a participación son moi abertas e dinámicas. Sempre aprendemos e partillamos algo, que non é pouco. Nesta ocasión centrareime n’A intervención de Teresa Moure e tamén en Nimbos; do autor ao que se lle dedica este ano o Día das Letras Galegas, a X. M. Díaz Castro.

Vou comezar pola novela de Teresa Moure (Xerais 2010). Esta é o diario dunha intervención, unha protesta ou reivindicación; ou aínda mellor… unha performance ou creación artística colectiva. Ao pé das montañas do Courel, uns artistas clandestinos preparan a súa intervención, a súa chamada de atención á sociedade. Son, simplemente, artistas, non, son activistas! A loita é necesaria, pois é un organismo propio que busca a expresión fracasada para independizarse do tedio dunha realidade mortal e insípida que afoga e asoballa.

Na historia coñecemos como personaxes principais a un pianista (Daniel Sampaio), unha doutora (Clara Balseiro), un estudante universitario (Leandro Balseiro), unha profesora de historia (Candela Roma) e unha psiquiatra (Ingrid Sampaio). Todos se unen nun curioso grupo para facer Arte na Natureza, e recuperar o xardín, o maxestoso xardín do falecido avó de Clara Balseiro, tamén chamado Leandro. A psiquiatra (filla do pianista) obriga a todos a rexistrar as súas actividades, e así é como comeza o diario, o Diario da Intervención. Todos nesta historia son narradores, as súas historias conflúen e narran vidas, as súas. O pasado deles é a chave de todo, sobre todo o pasado de Clara coa súa dolorosa nenez que sorprende de forma especial.

O libro divídese en cinco capítulos que rodean amores, soños, xardíns e loucura. Neles afloran as vidas de dúas familias:

-A familia Balseiro (avó, filla e neto). Un avó estraño, raro, trastornado ou bipolar. Un neto que quere ser artista mais a verdadeira artista é a súa nai, a que formula a intervención da novela.

-A familia Sampaio (pai e filla). Un grave accidente e unha amnesia propicia para crear unha nova vida, unha filla que volve a coñecer o seu pai desmemoriado para resarcirse polo seu abandono e desinterese.

Logo temos a parella feliz. Candela, esposa de Antón Lueiro e amante de Leandro Balseiro (neto), pero que ama a Antón sobre todas as cousas. Aparecen máis personaxes que aínda que non son importantes, pincelan a novela coma un cadro. Mais o final apoteótico, está na mina e no xardín improvisado. Un acto revolucionario que tenta facer unha toma de conciencia política e de amor. O punto culminante é a morte de Daniel por un infarto e o seu enterro na mina perfilado por flores, momento sensacional da intervención. E todos os personaxes volven ás súas esencias, despois de tan intensa relación, unha experiencia peculiar que os encamiñou a unha transformación real. A transmigración da alma como ente esencial.

Porque a arte é unha das formas da loucura.

Agora, debemos subir aos Nimbos (Galaxia) poéticos dos versos de Díaz Castro. A poética místico-relixiosa que transfigura ao autor nun desexo profundo de comuñón, o Ubi Sunt existencial coa morte e co ente superior que toca a natureza. O franciscanismo máis puro da man creadora da vida unida a Deus. A vida e o mundo, a soidade e a morte como chaves existenciais cara ao autocoñecemento. E tamén, atopamos a realidade galega de loita, o galeguismo como sentimento histórico, como busca incansábel da memoria que nos fai dano. Porque é unha chaga que non cicatriza pola ocultación sistemática da terra sucada polo medo.

Principiamos entrando silenciosamente no PÓRTICO da palabra pisando as verbas coma se fosen brasas, Poeta ou non, eu cantarei. Para internarse na NOITE onde o verme suspira mirando a estrela que emana unha LUS no novo ceio. A ESPRANZA é grande, un paso adiante i outro atrás, Galiza… Penélope tece soa unha tea de melancolía. Mais a cova alumada espreita o MILAGRE desexado, para entrar no SOÑO onde a cerna deixa a FERIDA aberta tras a cortina. Foi coma unha espada, o principio da dor humana?, a dor fainos humanos!.

I as falopas dos anos van caendo

sobre a sede inmortal e os ollos tristes,

pro no enterran a boca da ferida!

A beleza fireume para sempre.

A poesía é un puñal que te fere para sempre, poeta!

Rosa Martinez Vilas

Próxima lectura: Á lus do candil. Contos a carón do lume de Ánxel Fole.

Día: 9 de abril de 2014 (cuarta feira)

Lugar: Aula 35 da EOI de Vigo

Hora: 17.45

 

 

eoidevigo on Marzo 14th, 2014

Esta receita é da miña nai, que conta que era o xeito tradicional de prepararen o polo na súa casa (Tameiga – Mos) para levaren ás romarías. Como era para levar e xantar en frío non se lle facía gornición, agás uns pementos asados, pero se se comía na casa facíanse gornicións de patacas (fritidas ou en cachelos)

Ingredientes:

             un polo criado na casa                              aceite de oliva

             allo e pirixel                                              catro cebolas pequenas

             unhas fías de azafrán                                 sal


 Xeito de o facer:

O pito na pota (foto de Marisa)

O polo pártese en talladas, non moi grandes, e quítaselle gran parte da pel e toda a ensulla que se poida, tendo en conta que os polos caseiros teñen bastante graxa debaixo da pel. Lávanse e sécanse as talladas.

Ponse ao lume unha tixola con aceite de oliva e, canda ela, unha pota grande noutro lume cun pouquiño de aceite de oliva e as ceboliñas, de xeito que se vai dourando o polo a lume vivo (para que se derreta a graxa que lle quede) e, segundo van estando as talladas torradas, vanse botando na pota, que permanecerá a lume lento mentres non estea todo o polo incorporado.

O pito na prata (foto de Marisa)

Faise un adubo con allo, pirixel, azafrán e sal machucados no morteiro e bótase sobre o polo; engádese auga e un pouco de viño branco e déixase facer a lume medio durante 45 minutos (ou unha hora, se o polo non é moi novo)

María Luísa Alonso González

eoidevigo on Febreiro 23rd, 2014

chafariz s.f. Fonte con un ou máis pichos por onde sae a auga a chorro.

Fotos: Xelo dos Cans

chafarices no Castro (Vigo)

 

chafariz no monte do Castro (Vigo)

 

Poderían ser outras dez, e tamén cen, porque o galego está feito un moi bo mozo, mais aquí e agora ocórrenseme estas:

  1. O diminutivo. Canta afectividade hai no diminutivo galego! Semella mentira que en algo tan pequeno (e que pode haber máis pequeno ca un diminutivo?) poida coller tanta emotividade. A diferenza do seco diminutivo castelán, que indica fundamentalmente tamaño pequeno, o galego ten un valor afectivo omnipresente. Que sería do Adiós ríos, adiós fontes de Rosalía sen o diminutivo? Calquera que lea este poema fica namorado da poesía de Rosalía, mais tamén do diminutivo galego e, xa que logo, da lingua galega.
  2. O pronome de solidariedade. A máis fermosa creación lingüística dos galegos. Non coñezo nada parecido no mundo das linguas. Ese querer, ese precisar implicar o interlocutor nas nosas verbas, mais implicalo emocionalmente, afectivamente… E cando o usamos en plural cunha forma redundante singular (“estáchevos boa a comida”) supérase a si mesmo.
  3. O infinitivo conxugado. O galego-portugués é case que a única lingua do mundo que o ten. Que intelixente maneira de marcar a persoa do verbo e evitar ambigüidades.
  4. O cheísmo. A duplicidade dos pronomes te e mais che pode volver tolo a calquera estudante de galego, mais que cousa tan fermosa ese che que non teñen nin os españois nin os portugueses. En Galicia hai máis cheístas ca en Cuba, e iso que o galego non era o Che, senón Fidel.
  5. As vogais abertas e pechadas. Outra tortura para os neofalantes, mais canta fartura fonética. É coma un canto, coma un coro.
  6. As cen maneiras de chamar a choiva. Disque o galego ten cen maneiras de chamar a choiva. E será: orballo, orballada, poalla, poalleira, chuvisca, chuviscada, chaparrada, trebón, treboada… Galicia –como dixo Cela de Compostela– é a “ben chovida”, e en Galicia a choiva é a ben chamada.
  7. Os non cen, mais si dez xeitos de dicir pequeno: pequeno, pequeniño, pequecho, pequechiño, pequerrecho, pequerrichiño… Pódense pedir máis variantes sen se separar da raíz da palabra? Que beleza, que fermosura. E cando estes termos se aplican aos cativos, que marabilla. De feito, semellan ter sido creados para eles.
  8. “Malo será”. Adóitase dicir que o galego é pesimista, que é escéptico… E será, mais tamén pode ser optimista e confiado. “Malo será” é un canto ao optimismo, un talismán, un esconxuro, unha fórmula secreta para seguir adiante cando as sombras nos asombran, coma a Rosalía.
  9. “Non si?”. Pode semellar paradoxal, mais é o mellor exemplo da integración de contrarios que disque é unha das características da antropoloxía galega.
  10. “Trapallada” e as súas moitas variantes todas monovocálicas: chafallada, marfallada, trangallada, zarrapallada, zarangallada… É incríbel que o xenio da lingua reservase para unha cousa tan insignificante semellante exercicio de malabarismo lingüístico.

 Félix Caballero Wangüemert