A lectura de Herbario de Sándor Márai, tradución editada por Rinoceronte, foi moi enriquecedora e especial. Un ensaio existencial mergullado na pura filosofía da vida, no pensamento elevado que busca unha explicación real sobre o home na sociedade.

A análise de todas as características ou circunstancias tentan ser resoltas con historias, pequenas historias ou cavilacións narradas con sinxeleza e ao mesmo tempo con teimosía e sufrimento. Os apartados tocan todas as teclas coma se fose un instrumento: Xustiza, De como cómpre vivir e escribir, Do carácter humano, Dos sentimentos, Ler, Do que nos prometemos a nós mesmos, Do inimigo, Da terra e do estado, Do poder da alma, Da amizade, Do medo, Do esencial, Da felicidade etc. Tamén fala das mulleres en Das mulleres en xeral e Das mulleres e dos paxaros, non sempre con acerto xa que é un tema que descoñece ou que, penso eu, teme profundar por prexuízos xa impostos que aniñaron con desconfianza. Un home ríxido e duro consigo mesmo, medroso, nervioso, obsesivo e depresivo que acaba coa súa vida despois de que o destino fatal lle quitase a muller e o fillo. Todas as conclusións rematan aquí, na morte como salvación.

Eu aconsello este libro para un repaso calmo e reflexivo, aínda que non se concorde con todas as reflexións do autor. Porque sempre fornecerá coñecementos para seren mastigados moi devagar.

Contos de familiade J. A. Xesteira é unha narrativa de lecer e de lembranzas. De pasado con cheiro a humidade na pedra e a contos nas lareiras das cociñas. Un libro agradábel e duro a un tempo, xa que te envolve nos recordos tristes e ás veces terríbeis das persoas destruídas pola guerra, a emigración e a pobreza.

Chegando á Illa de San Simón

Os contos reviven por si propios e falan, e fálannos doutras vidas noutros tempos. Comeza con Viaxe á illa de ida e volta, a de San Simón, a que conta a represión e humillación do bando perdedor. E logo imos a As estacións do pazo; dous suicidios por amor e perda dos seres queridos nun mesmo lugar, na torre do pazo en diferentes épocas (para min, esta é a narración da que máis gosto). Continuamos e coñecemos Aquel home que chegou pola noite, un ano e pico despois da guerra. Mostra unha peregrinación cruel, a dun home perdido; o home que choraba na cociña. E recibimos unha carta, Carta dende o Brasil onde a emigración mostra a súa peor cara, e sentimos a morte de Luisiño (o fillo do emigrante) que pecha o final con moita dor. Pasamos xa a Historia dunha cabra, e podemos pensar que vai ser alegre e conforme imos lendo o corazón revírase con abraio. Dúas rapazas que coidan da cabra, a avoa María, que é todo un carácter, unha cobra misteriosa adoradora da perna da avoa, un bebé soterrado e un can… todo isto, fai o seu desenlace na morte accidental da pobre cabra, tesouro irrecuperábel. E agora atopamos un corazón, O Corazón da avoa, a maquinaria apágase porque está cansa de sufrir ou xa chegou a hora de deixar o mundo e de forma tranquila e serena para. E pasamos a preguntarnos o que perdemos, O que perdemos na guerra de Cuba, e aparece unha culler de prata ou de alpaca, ou de calquera material prateado… o que importa é o que representa nas mans en que vai caendo, nas diferentes xeracións que a gardan con melancolía. E chegamos ao avó, Un sombreiro pajilla de Montevideo, o avó emigrante que marcha de Montevideo por mor dunha moa, e trae consigo un sombreiro e unha gramola como bens incalculábeis. E Quedamos de vir ás nove, viñemos ás nove e media… o estraperlo, o alcohol e o cura mullereiro, o escándalo na procesión do santo. E no penúltimo conto coñecemos a Camila, Tres voces dentro dun cuarto, as bágoas irredentas da filla do señor do pazo. E para concluír Adelaidiña e as cascas de ovos demostran que para facer milagres só é preciso crer, ter fe nas curandeiras como Adelaida, porque todo é moi relativo e a suxestión é tan poderosa como un deus.

Contos de familia é máis ben de adultos ou mocidade adulta, pois proporciona, á parte de entretemento, unha visión case histórica. Neste libro podemos coñecer o mundo que xa non existe pero existiu, o pasado é tan importante como o noso presente ou o futuro. Porque o futuro aliméntase do pasado, por iso, coñecer o pasado é tamén coñecernos a nós mesmos.

Rosa Martinez Vilas

***

 

Contos de familia de J. A. Xesteira

 Xesteira, cos seus contos de familia, recuperados da cociña familiar, intérnanos nos anos da guerra e da posguerra a través das cociñas, que eran espazos onde se acubillaban as familias e achegados nos días do longo inverno, cheos de friaxe e chuvias. E alí, ao abeiro do lume e da calor da lareira ou cociña de ferro, quentaban os corpos e propiciaba un ambiente acolledor e intimo para falar e transmitir as historias familiares e a Historia. Falábase de medos descoñecidos e coñecidos, de cousas fantásticas e doutras demasiado reais.

A ría desde o peirao da illa de San Simón

Estas narracións teñen como pano de fondo a guerra civil, sobre todo a dos perdedores e como protagonista ao pobo posuidor da memoria histórica.

Así, lévanos á illa de San Simón cando esta era un presidio e das mozas madriñas dos presos.

Da forma de vida dos pazos e dos fillos ”bravos” dos señores.

Da dureza da emigración.

Dos alemáns refuxiados nun pazo, como centro de espionaxe.

Da viaxe dunha culler dende a guerra de Cuba -que perdemos cos ianquis- ata Cangas.

Dos traballos das nenas e nenos no campo, a sabedoría e ensinanzas da avoa, e moitos máis contos que conforman a nosa paisaxe e idiosincrasia.

Pasados os anos, este bo costume de falar en familia foise perdendo segundo se foi introducindo esa caixa “máxica” que é a TV. E xa non transmitimos a nosa historia e moitas veces non sabemos de onde vimos nin a onde pertencemos. De aí, a importancia destes libros que nos contan parte da nosa historia e a dan a coñecer de forma entretida e doada de ler.

 

Transcrición dunha pasaxe do 1ª capitulo: Viaxe á illa de ida e volta.

Xente nova, arrepañada polo turbillón da guerra dentro dunha vaga que os levou para dentro das cadeas, neste caso paradoxais, dunha illa fermosa, con portas pechadas con pechaduras de mar rodeados pola paisaxe dunha ría encantadora, poética e cunha historia chea de violencia e morte. (J. A. Xesteira)

 Bene Freiría