eoidevigo on Marzo 24th, 2013

Lera pouco de Manuel Rivas, algúns artigos de prensa e catro ou cinco novelas, pero As voces baixas removeron en min algo que estaba agochado alí onde non chega ou non quere chegar un case nunca. O meu pai foi carpinteiro encofrador en todas as obras máis importantes dos anos cincuenta e sesenta da cidade de Vigo. O Hospital Xeral, a Caixa de Aforros, Casa Mar. Mil e unha obras que agora non lembro e ás que eu era a encargada de levarlle a comida. Recordo aquel home coas costas queimadas polo sol no verán e aterecido de frío e humidade no inverno. Lembro as voces baixas dos maiores contando historias dunha guerra que eu non sabía que existira. As loanzas dos vinte e cinco anos de paz, as historias do meu tío que se namorou dun home e este o deixara, cousas que eu non chegaba a comprender, como que a miña avoa chorase porque o seu fillo casara cunha muller da Ferrería. Eu cría que a Ferrería era un lugar máxico onde vivían as mulleres máis fermosas de Vigo. Lembro a miña nai costureira polas tardes e vendedora de peixe polas mañás, outro traballo de frío e humidade, esa humidade que se mete nos ósos e nunca se vai.

Pecho os ollos e vexo a miña mestra, Dona Eva. Tiña toda a sabenza do mundo, ela preocupábase moito para que eu aprendese. Falou cos meus pais para que estudase pero non puido ser. Penso que cando o primario non está cuberto o secundario non é importante. Todas as vivencias que Rivas conta no seu libro sóanme a algo que non me é alleo e sentín que un anaco de min estaba nas voces baixas, marabilloso libro que retrata a vida dun neno de clase humilde dos anos escuros da nosa historia colectiva.

Amalia Lorenzo Naveiras

Ría de Vigo. Foto de Xokas Pereira Sánchez

eoidevigo on Marzo 23rd, 2013

Autora da foto: Victoria Garabatos nevada s.f. 1. Acción de nevar. 2. Cantidade de neve caída sen interrupción. Sinónimos: farrapada, cialis for bph folerpada, nevarada .

nevada en Samil (Vigo). 15 de xaneiro de 1987

eoidevigo on Marzo 16th, 2013

Soy Salvio, Otilia mía, tu Salvio, respondeu este con dolor.

Sí… Salvio… ¿Por qué no estabas entonces en el baile? Si estuvieras no magnetizarían a tu Otilia, tú la defenderías… ¿Verdad que la defenderías, Salvio? ¡Salvio mío!

 

Otilia

Non chores xa, malfadada xoia,

o mal xa feito che está,

oculto trala carauta da troula,

chegou a ti a maldade.

O demo traía nas mans

alento de esquecemento,

que vexou o teu candor,

e arrepiou teu contento.

Racháronse os teus soños,

fuxiu dos teus ollos a luz,

vagalume que na noite

fixo o sinal da cruz.

O froito agre da aldraxe,

ruxindo ao mundo chegou,

pregou cos seus aguillóns teus ollos,

pechou cun adival teu honor.

Foi tan grande a túa dor,

foi tan profundo o pesar,

que enxugou teu corazón,

e non foi quen de latexar.

Achegouse a ti o amor,

mais non foi quen de enfeitar,

engaiolou a túa razón,

e secou o teu pensar.

Chelo Fontán

 

eoidevigo on Marzo 7th, 2013

conversa na EOI de Vigo con Xosé A. Fernández Salgado (1 de marzo de 2013)

O venres pasado, día 1 de marzo, estivemos con Xosé A. Fernández Salgado e falounos da obra de Marcial Valladares Núñez Maxina, ou a filla espúrea. O seu concienciudo traballo / estudo da novela, e tamén da biografía do autor, fixo que o romance alcanzase maior interese. A exhaustiva explicación de cada detalle cobrou un sentido pormenorizado e dinamizador. X. A. Fernández Salgado entrou na obra pola porta grande e levounos a todas/os coma se fose un guía nun museo. Os descubrimentos foron abraiantes, xa que non é o mesmo ver un cadro de Velázquez ou Goya en solitario, que observar e admirar o mesmo cadro cunha persoa que te inicie na materia.

Só podo dar un pequeno resumo da charla ou reunión, un exemplo moi simplificado:

1) Introduciunos na idiosincrasia dos nomes da novela; empezando por Maxina (maja, ben vestida, chula…), Veranio (veranus, sen madurar…), Inés (pureza, prototipo de muller tradicional, boa…), Queitán (un bonás, simple,…), etc.

2) Explicounos a educación moralista e conservadora do autor e de como esta se reflicte na obra. No caso do castigo tan inxusto para Otilia, a pobre vítima. A sociedade de dobre moralidade, unha fidalguía con temor ao que dirán; a honra por encima de todo.

3) Achegounos á temática de novela folletín. A orfandade e a violación como centro da mesma. Vemos como o romanticismo aflora no sufrimento cruel que envolve cada páxina. Tamén o folclore ten un papel importante, significativo cos seus personaxes rurais, os máis naturalizados. E como a intención moralizante/cristiá ten un gran peso na novela.

4) Amosounos os rexistros lingüísticos usados polo autor: o galego do narrador, o máis estándar; o galego do folclore ou popular (ambos cheos de naturalidade) e o galego mestura e estigmatizado no lado humorístico. O castelán xa un pouco raro, libresco, nada natural e moi requintado.

Ben, aínda que isto non é todo, quizais sexa o máis representativo para mencionar e perfilar algo o que foi aquela reunión do Club de Lectura. Pero falouse de moitas e relevantes achegas que fixeron que MAXINA, OU A FILLA ESPÚRIA gañase máis valor aínda. Ou polo menos, tomo a licenza de falar en plural, nos nosos corazóns.

Rosa Martínez Vilas

 

Por mor da lectura de Maxina ou a filla espúrea (Marcial Valladares) tivemos a sorte de contar cos coñecementos, tanto da obra como do autor, de Xosé A. Fernández Salgado.

Dun xeito ameno e achegado (que só se consegue cando se é sabedor) levounos da man a través da primeira novela escrita en galego.

Con el, transitamos polo ‘encaixe’ das personaxes da obra, da súa moral nunha sociedade hipócrita e arcaica, albiscamos ao autor na pel de Salvio, miramos de fite a linguaxe que representa o tempo na que foi escrita.

Achegounos ao home, ás súas vivencias de namorado, despeitado?, á súa vida afastado na aldea que o vira nacer, sempre traballando na defensa da nosa fala, da nosa cultura, recollendo a sabedoría do pobo.

Xosé A. Fernández Salgado, fuches un descubrimento. Se todos os que representan a nosa cultura soubesen, coma ti, facela tan doada, nós, os do común, seríamos máis cultos.

Palabras de, Marcial Valladares:

… miremos algo polos nosos labradores e, xa que eles non poidan, nin teñan tempo para estudiar, estudiemos nós e démoslles sequera libros, onde vexan o noso e seu dialecto ben escrito e ben falado.

Chelo Fontán Carrera

*****

 Despois da interesante conversa co profesor da Universidade de Vigo Xosé Antonio Fernández Salgado sobre o último libro de lectura (Maxina, ou a filla espúrea) e o seu autor, Marcial Valladares, volvemos á literatura máis recente. Desta feita gozaremos do libro de Manuel Rivas As voces baixas(Edicións Xerais, 2012).

A sesión, na aula 17, será o día 22 de marzo de 18.00 a 19.30 h, xa que a seguir nos deslocaremos até a veciña biblioteca Xosé Neira Vilas onde estará, coma peixe na auga, o contador de historias Avelino González que nos engaiolará cos seus contos.

Vídeo de M. Rivas

***

 

Cando advirta que para producir precisa obter autorización dos que non producen nada; cando comprobe que o diñeiro flúe cara aos que trafican non bens, senón favores; cando se decate de que moitos se fan ricos polo suborno e por influencias máis que polo traballo e que as leis non o protexen deles, senón que, pola contra, son eles os que están protexidos contra vostede; cando repare en que a corrupción é recompensada e a honradez se converte nun autosacrificio, entón poderá afirmar, sen temor a enganarse, que a súa sociedade está condenada.

Ayn Rand (1905-1982), filósofa e escritora estadounidense de orixe rusa (Alissa Zinóvievna Rosenbaum)

Chelo Fontán Carrera

 

eoidevigo on Marzo 6th, 2013

Autora das fotos: Rosa Martínez Vilas

palleira s.f. Construción rural, de forma xeralmente rectangular, feita sobre columnas e con moitas aberturas nas paredes para facilitar a ventilación, que se utiliza fundamentalmente para gardar o millo e outros produtos agrícolas. Sinónimos: cabaceira, cabaceiro, cabana, cabaz, cabazo, calostra, calustra, canastro, canizo, caustra, espigueiro, hórreo, palleira, paneira, piorno, sequeiro…

palleira chea de mazarocas (Valboa, Armenteira, Meis)

palleira de Valboa, Armenteira (concello de Meis)

 

Marcial Valladares

 Este próximo venres, 1 de marzo, teremos connosco no Club de lectura 5.1 o profesor da Universidade de Vigo Xosé Antonio Fernández Salgado, máximo especialista na obra de Marcial Valladares e autor da mellor edición da novela Maxina, ou a filla espúrea. Falaremos con el sobre este importante autor do Rexurdimento e sobre a novela de 1880. Non o perdades. A sesión será a partir das 18.00 h na aula 17 da EOI de Vigo e está aberta ao alumnado de galego a ao club de lectura.

eoidevigo on Febreiro 20th, 2013

Desde O Peixe na Patela queremos animar a tod@s á participación nos actos que, por todo o país galego, conmemoran nas próximas datas, o 150 aniversario da publicación de Cantares Gallegos.

En concreto, desde a Asociación de Escritores en Lingua Galega proponse a lectura de poemas de Rosalía a partir das 19.00 do día 23 de febreiro (sábado próximo) en diferentes cidades e vilas acompañada da lectura dun manifesto. (A lectura en Vigo é ao pé do Museo de Arte Contemporánea)

Por outro lado, o día 24 (176 aniversario do nacemento de Rosalía) a Fundación Rosalía de Castro celebra o Día de Rosalía con diferentes actos entre o que destaca o das 12.00 en Padrón na Casa de Rosalía. Nas anteriores ligazóns pódense ver máis detalles e máis actos.

Mais antes, ese día a partir das 10.00 h, tod@s @s gaiteir@s de Galicia están chamad@s a dar unha alborada en honra da autora padronesa en todas as vilas e cidades. Trátase dunha iniciativa conxunta coa Asociación de Gaiteiros Galegos.

Velaquí a letra da famosa alborada que Rosalía escribiu a partir da música. Incluímos tamén o comentario da autora.

Rosalía de Castro: Alborada (1)

 I.

     Vaite, noi-
te,—vai fuxin-
do.—Vente auro-
ra,—vente abrin-
do—co teu ros-
tro—que, sorrin-
do,—a sombra espanta!!!

     Canta…, 
paxariño, can-
ta—de ponliña en pon-
la,—que o sol se levan-
ta—polo monte ver-
de,—polo verde mon-
te,—alegrando as her-
bas,—alegrando as fon-
tes!…

     Canta, paxariño alegre,
canta!
Canta por que o millo medre,
canta!
Canta por que a luz te escoite,
canta!
Canta que fuxeu a noite.

     Noite escura
logo vén
e moito dura
co seu manto
de tristura,
con meigallos
e temores,
agoreira
de dolores,
agarimo
de pesares,
cubridora
en todo mal.
Sal!!…

     Que a auroriña
o ceu colora
cuns arbores
que namora,

cun sembrante
de ouro e prata
teñidiño
de escalrata.
Cuns vestidos
de diamante
que lle borda
o sol amante
antre as ondas
de cristal.

     Sal!…,
señora en todo mal,
que o sol
xa brila
nas cunchiñas do areal;
que a luz
do día
viste a terra de alegría;
que o sol
derrete con amor a escarcha fría.

               II.

     Branca auro-
ra—ven chegan-
do—i ás porti-
ñas—vai chaman-
do—dos que dor-
men—esperan-
do—o teu folgor!…

     Cor…
da alba hermosa
lles estende
nos vidriños
cariñosa,
donde o sol
tamén suspende,
cando aló
no mar se tende
de fogax
larada viva,
dempois leve,

fuxitiva,
triste, vago
resprandor.

     Cantor
dos aires,
paxariño alegre,
canta,
canta por que o millo medre;
cantor
da aurora,
alegre namorado,
ás meniñas dille
que xa sal o sol dourado;

     que o gaiteiro
ben lavado,
ben vestido,
ben peitado,
da gaitiña
acompañado
á porta está!… 
Xa!…

      Se espricando
que te esprica,
repinica,
repinica,
na alborada
ben amada
das meniñas
cantadeiras,
bailadoras,
rebuldeiras;
das velliñas
alegriñas;
das que saben
ben ruar.

     Arriba!
todas, rapaciñas do lugar,
que o sol
i a aurora xa vos vén a dispertar:
Arriba!
Arriba, toleirona mocidá!
que atru—
charemos—cantaremos o alalá!!!

 1) A máis grande dificultade que achei pra escribir esta alborada foi o meu deseio de que saíse nun todo arregrada á música. Conseguín esto, pro foi a custa da poesía, non podía ser doutro modo, cando se dá cun aire tan estraño e tan difícile de acomodarlle letra algunha.

eoidevigo on Febreiro 16th, 2013

caracocha nun castiñeiro en Pazos de Arenteiro

caracocha na Carballeira de Santa Susana (Compostela)

 

 

 

 

 

 

 

 

caracocha dunha sobreira no Pico Sagro (Boqueixón)

caracocha s.f. 1. Oco ou cavidade relativamente grande no toro dunha árbore. 2. Toro dunha árbore que presenta este oco ou cavidade. Sinónimos: caroca, carocha.

eoidevigo on Febreiro 12th, 2013

Nos escasos intres de acougo que comporta a Festa do Nadal nunha familia numerosa como a miña, puiden contemplar, non sen certo abraio, as insospeitábeis mudanzas que aconteceron nos nosos costumes dende que generic cialis eu era cativa. Estas xuntanzas adoitan ser conxunturas axeitadas para “axexar” a evolución nas formas de pensar e estar neste mundo. Porén, algo do vello espírito permanece nas antigas tradicións como as panxoliñas, o aguinaldo, o Belén, a Tronca, os pratos tradicionais… Dende o meu punto de vista, o máis interesante prodúcese ao se mesturaren as distintas xeracións, desde os avós até os acabados de nacer. Neste ambiente prodúcese o milagre e a figura dos avós retoma o papel que merece; sen esquecermos mirarnos no futuro nos ollos dos máis pequenos. Mentres espreito os meus sobriños e sobriñas xogando con “laptops” e “tablets”, lembro con saudade os xogos doutras épocas, como o “Antón Pirulero”, as chapas, as adiviñanzas… e como percorriamos as rúas tocando pandeiretas ou zambombas até acadar o noso tesouro: o aguinaldo. Que ledicia cando obtiñamos algunha moeda e como nos sabían aquelas lambetadas… manxares de deuses! Mais, malia a hipnose das pantallas electrónicas, despois duns minutos, os netos volven estar coa boca aberta e sen pestanexar mentres escoitan os avós contando vellas anécdotas e historias doutras épocas.

A tronca

Na miña casa familiar non pode faltar o belén. A miña nai empraza os seus netos e netas unha mañá de decembro. Dunha caixa, recolleita con sumo coidado o ano anterior, saen figuriñas envoltas en papel de xornal de cando o home chegou á Lúa, e “se pone el belén”. Endexamais pode faltar a Estrela do Nadal e os Reis Magos de Oriente. Acordo que cando eu era cativa, cada mañá e por estrita orde, o meu irmán maior, eu e despois o meu irmán cerraportelos, achegabamos uns centímetros os Magos ao Portal. E cada mañá, a ameaza do negro carbón era máis e máis terríbel. Supoño que era a única maneira que tiñan os país de obter un pouco de sosego entre tanto balbordo infantil. Na miña familia, ese intruso vestido de vermello que acostumo ver a pendurar en balcóns, galerías e fiestras, aínda non gañou a batalla aos Magos e aos seus dromedarios. Este ano tamén pelexaron a vaca e a mula. Malo será! Co Belén xa “posto” a miña nai dá guirlache, aos seus axudantes. O guirlache é un doce tradicional feito con améndoas e azucre queimado. Unha auténtica delicia!

O cardo

Outro punto importante do Nadal é a comida. As reunión familiares viran en torno á mesa, e en Aragón os pratos típicos son: o “cardo”, a “borraja” e o “ternasco”. Os tres están para chuchar os dedos. Algunhas familias aproveitan estas xuntanzas para facer tarefas invernais que requiren as ceifas de moitas mans, como a “matanza do porco” ou a recolleita da oliva. Cómpre ás familias rurais non deixaren pasar esta oportunidade pois o despoboamento asolaga estas terras hai anos. Son momentos de traballo mais tamén de festa e ledicia.

A “borraja”

Por último, gustaríame faer cialis nomear un ritual ancestral en torno ao lume que aínda se conserva en Aragón. De orixe preneolítica, procura a prosperidade para a “Casa” e as súas xentes. Chámase “La Tronca” ou “La Toza”. Na primavera cando se vai ao bosque a recoller a leña para o inverno, resérvase o toro máis grande para o día de Nadal. É “La Tronca”. Colócase preto da cheminea ou do lar. Na zona oriental, faise “cagar a Tronca” unha vez bendicida,[i] os nenos da casa golpéana con paus até que saen dos seus ocos as lambetadas e agasallos que os maiores esconderon ás agachadas. Na zona oriental, bendise e quéimase un pouco cada día até Reis. Á cinsa atribúenselle poderes fertilizantes ou protectores de animais e persoas. A parte da “Tronca” non queimada gardábase no faiado para protexer contra os raios. Lembro os maiores da aldea dos meus devanceiros cantando entre risos, mentres os rapaces golpeabamos a “Tronca”:

“Tronca de Navidad,

manda al mayoral

que nos dé confites

la noche pascual.”

Oxalá nunca se perdan estes costumes tan nosos!

Pilar Abril Sáez

[i] http://www.youtube.com/watch?v=BKtdWFc6iUE&feature=share&%20list=UUuxx6NkNqScdAfv0BJx4QA
eoidevigo on Febreiro 9th, 2013

Poema: Manuel Curros Enríquez
Música: Os Tamara

VÍDEO

Unha noite na eira do trigo

(Actualizamos a ortografía a partir do texto orixinal de Curros Enríquez , tal como o recolle a Real Academia Galega na súa biblioteca virtual)

 

Aires d’a miña terra
“Cántiga” (páxina 13)
 

 

                 CÁNTIGA

No xardín unha noite sentada
ao reflexo do branco luar,
unha nena choraba sen trégolas
os desdéns dun ingrato galán.
E a coitada entre queixas dicía:
«Xa no mundo non teño ninguén,
vou morrer e non ven os meus ollos
os olliños do meu doce ben.»

Os seus ecos de malenconía
camiñaban nas alas do vento,
e o lamento
repetía:
«Vou morrer e non ven o meu ben!»

Lonxe dela de pé sobre a popa
dun aleive negreiro vapor,

emigrado, camiño da América
vai o pobre, infeliz amador.

E ao mirar as xentís anduriñas
cara á terra que deixa cruzar:
«¡Quen puidera dar volta -pensaba-,
quen puidera convosco voar!…»

Mais as aves e o buque fuxían
sen ouír seus amargos lamentos;
só os ventos
repetían:
«¡Quen puidera convosco voar!»

Noites claras, de aromas e lúa,
desde entón ¡que tristeza en vós hai
prós que viron chorar unha nena,
pros que viron un barco marchar!…

Dun amor celestial, verdadeiro,
quedou só, de bágoas á proba,
unha cova
nun outeiro
e un cadaver no fondo do mar.